به ايشان مىپرداختند تا از تاخت ايشان به مملكت خود جلوگيرى كنند . خاقان با صد و ده هزار جنگى روى به راه نهاد تا به نزديك بلاد صول رسيد و كس پيش خسرو فرستاد و او را بيم داد و از روى كبر از او خواست كه اموالى براى او بفرستد و نيز مال فدا را كه پادشاهان پيش از خسرو به ابخاز و بنجر و بلنجر مىدادند بازبدهد « 1 » و اگر اين همه را به زودى نفرستد او پا به سرزمين خسرو خواهد نهاد و با او خواهد جنگيد . خسرو به اين بيم دادن گوش نداد و چيزى از آنچه خاقان خواسته بود نپذيرفت زيرا دروازهء صول را استوار داشت و راه‌ها و گردنه‌هائى كه سنجبو خاقان بايستى از آن بگذرد همه بر او بسته بود ؛ و نيز خسرو مىدانست كه مىتواند مرز ارمنستان را با پنج هزار سوار و پيادهء جنگى نگاه دارد . چون سنجبو خاقان بدانست كه خسرو مرز صول را استوار كرده است ، بىآنكه به مقصود برسد با مردم خويش به بلاد خود بازگشت . نيز دشمنانى كه در برابر گرگان بودند ، براى همين دژهائى كه خسرو در اطراف آن ساخته بود ، نتوانستند به مملكت او بتازند و بر آن دست يابند « 2 » . مردم « 3 » خسرو انوشروان را به برترى رأى و دانش و خرد و دليرى و دورانديشى و نيز به نرمى و مهربانى او به ايشان ، مىشناختند « 4 » . چون تاج بر سر او نهادند بزرگان و

--> ( 1 ) - يادآورى بسيار به جائى بود ؛ امّا براى تكميل آن گفته بايد افزود كه خسرو هم ديگر نمىخواهد اين مبلغ را بدهد . ( 2 ) - و نيز استحكاماتى را كه از خاك عراق در برابر هجوم عرب محافظت مىكرد دوباره برقرار ساخت و يا لااقلّ از نو مرمّت كرد ( رجوع شود به ياقوت ج 2 ص 476 و بكرى ص 641 ) . ( 3 ) - از اينجا گزارش تازه‌اى دربارهء خسرو شروع مىشود و از مطابق بودن آن با سعيد بن البطريق و ابن قتيبه و نيز به دلايل ديگر معلوم مىگردد كه از ابن المقفّع است . حتّى نسخهء سپرنگر هم كه خبر پيشين را ندارد از اينجا شروع مىكند . ( 4 ) - از قرائن چنين برمىآيد كه اعتبار و حيثيت خسرو در درجه اوّل براى آن بوده است كه او با قدرت تمام ( هرچند با خونريزى بىرحمانهء شرقى ) مزدكيان را برانداخت . اين امر در حقيقت در زمان حيات پدر او صورت گرفته بود ولى رهبر حقيقى خسرو بوده است ( رجوع شود به ضميمهء كتاب دربارهء مزدكيان ) . عمليّات جنگى او بر ضدّ روميان و دشمنان ديگر نيز نام او را مشهور ساخت ( رجوع شود به آگاثياس 29 / 4 ) . دليل ديگر شهرت و اعتبار او ترتيبات عاقلانه‌اى بود كه براى اداره و حمايت مرزها برقرار كرد ؛ بعضى از اين ترتيبات را جلوتر ديديم و